Spanningshoofdpijn: wat de wetenschap zegt over de meest voorkomende hoofdpijn

01Wat is spanningshoofdpijn?

Spanningshoofdpijn (medisch: tension-type headache) is de meest voorkomende primaire hoofdpijn. Het woord primair betekent dat de hoofdpijn zelf de aandoening is en niet het gevolg van een andere ziekte. Kenmerkend is een drukkende of knellende pijn aan beide kanten van het hoofd, licht tot matig van intensiteit, alsof er een strakke band om het hoofd zit. Anders dan bij migraine klopt de pijn meestal niet en wordt hij niet erger van normale beweging zoals traplopen.

Artsen onderscheiden een episodische vorm (minder dan 15 hoofdpijndagen per maand) en een chronische vorm (15 dagen of meer per maand, langer dan drie maanden). De grote meerderheid heeft de episodische variant. Ongeveer 3% van de volwassenen ontwikkelt chronische spanningshoofdpijn, die veel zwaarder weegt op werk en dagelijks leven. De omvang is fors: volgens de Global Burden of Disease-studie ging het in 2021 wereldwijd om ruim 960 miljoen mensen — een stijging van bijna 40% sinds 1990.

02Waar komt de pijn vandaan?

De precieze oorzaak is nog niet volledig opgehelderd, maar het huidige wetenschappelijke beeld wijst sterk op een spier-gerelateerde oorsprong. Bij mensen met spanningshoofdpijn zijn de spieren rond de schedel, nek en schouders vaak gevoeliger en harder dan bij mensen zonder hoofdpijn. Die verhoogde spiergevoeligheid is een van de duidelijkste, meetbare kenmerken van de klacht.

Bij langdurige of steeds terugkerende prikkeling vanuit deze spieren kan het centrale zenuwstelsel overgevoelig worden — een proces dat centrale sensitisatie heet. Dit wordt gezien als een belangrijke reden waarom episodische hoofdpijn kan overgaan in de hardnekkige chronische vorm. Er is ook een anatomische verklaring voor de sterke band tussen nek en hoofd: de bovenste nekzenuwen staan in verbinding met de trigeminuskern in de hersenstam, dezelfde zenuwkern die pijnsignalen uit het hoofd verwerkt. Prikkels uit de nek kunnen daardoor als hoofdpijn worden ervaren. Die nek-hoofdverbinding is precies de reden dat onderzoek van de nek een vast onderdeel is in ons hoofdpijn-expertisecentrum.

03Wat de wetenschap zegt over behandeling

Voor chronische spanningshoofdpijn worden medicijnen vaak als eerste keuze genoemd, maar er is groeiend bewijs dat een niet-medicamenteuze aanpak waardevol is. Een systematische review met meta-analyse van negen gerandomiseerde studies — het meest betrouwbare type onderzoek — vond dat oefeningen gericht op de kracht van nek en schouders, en technieken gericht op spierontspanning, de intensiteit van de hoofdpijn verminderden en de duur verkortten. Spierontspanning en nek-schouderkrachtoefeningen zorgden bovendien voor een duidelijke daling van de frequentie bij chronische spanningshoofdpijn, vergeleken met controlegroepen.

Een aparte systematische review naar het effect van beweging bekeek tien studies met in totaal 848 deelnemers en vergeleek oefentherapie met de gebruikelijke zorg. De rode draad uit dit onderzoek: actief blijven en gericht trainen van de nek- en schoudergordel hoort bij een moderne, onderbouwde aanpak. Geen wondermiddel, maar een reeel en veilig effect — zonder de bijwerkingen van medicatie.

04Medicatie: nuttig, maar met een valkuil

Eenvoudige pijnstillers zoals paracetamol of een ontstekingsremmer (NSAID) kunnen bij een incidentele aanval verlichting geven. Er zit alleen een belangrijk addertje onder het gras: bij te frequent gebruik kan hoofdpijn juist ontstaan of verergeren door de medicatie zelf. Dit heet medicatie-afhankelijke hoofdpijn. Als vuistregel geldt dat pijnstillers voor hoofdpijn niet op meer dan ongeveer tien tot vijftien dagen per maand gebruikt zouden moeten worden. Merk je dat je steeds vaker naar pijnstillers grijpt, bespreek dat dan met je huisarts.

De sterkste bewijzen wijzen niet naar een pil, maar naar een gerichte aanpak van de nek- en schouderspieren en ontspanning.

05Wat betekent dit voor jou?

Herken je de drukkende band om je hoofd, vaak in combinatie met een gespannen nek? Dan is de kans groot dat spanningshoofdpijn een rol speelt. Het goede nieuws: de meeste mensen knappen op met een combinatie van gerichte oefeningen, aandacht voor houding en werkplek, ontspanning en voldoende slaap. Bij Spine Clinics kijken we eerst waar de klacht echt vandaan komt — met bijzondere aandacht voor de nek- en schouderregio — voordat we een behandelplan opstellen. Zo behandelen we op inzicht, niet op gevoel.

Bronnen